Mastan
Thursday, April 10th, 2008
کم نیستند کسانی که او را برجسته ترین رهبر ارکستر قرن دانستند. او به ویژه در نیمه دوم قرن بیستم یکی از پرآوازه ترین نامهای هنری بود. هربرت فون کارایان صد سال پیش در پنجم آوریل ۱۹۰۸ در شهر زالسبورگ (اتریش) به دنیا آمد.
فون کارایان در خانواده ای فرهیخته و موسیقیدوست بار آمد. پدرش پزشک بود، اما اوقات فراغت خود را با نوازندگی پر میکرد. مادرش زنی فرهیخته بود که به ویژه به تربیت هنری فرزند خود همت گماشت.
هربرت چهار ساله بود که نخستین درسهای پیانو را فرا گرفت. در پنج سالگی، درست مانند همشهری نابغه خود موتسارت، برای نخستین بار برای جمعیت پیانو نواخت. از ۱۹۱۶ تا ۱۹۲۶ در کنسرواتور موسیقی زادگاهش به آموزش و نوازندگی پیانو ادامه داد و رفته رفته تعلیم ساز را با فراگیری اصول موسیقی و فن تصنیف همراه کرد.
فون کارایان پس از گرفتن دیپلم دبیرستان، به خاطر علاقهاش به امور فنی، در سال ۱۹۲۶ به تحصیل در رشته ماشینسازی پرداخت، اما به زودی دریافت که باید زندگی خود را یکسره وقف موسیقی کند.
او از سال ۱۹۲۷ به کنسرواتوار موسیقی وین رفت و در رهبری ارکسترهای مجلسی استعدادی شگرف نشان داد. در اولین سال تحصیل موسیقی برای نخستین بار رهبری ارکستری کوچک را به عهده گرفت: اپرای فیدلیو از لودویک فان بتهوون.

با موفقیت اجراهای اولیه، نام این جوان به عنوان نابغهای تازه سر زبانها افتاد. شهر اولم در سال ۱۹۲۹ از او دعوت کرد که رهبری ارکستر تئاتر شهر را به عهده بگیرد. او سراپا شوق و شور به اولم رفت، اما از همکاری با ارکستر اولم دل خوشی نداشت: “نوازندگان ارکستر همه چیز را به طرز وحشتناکی غلط اجرا میکردند.” اما با این همه، این نخستین تجربه رهبری، فرصتی برای او بود که بیشتر بیاموزد و آموختههای خود را در عمل تجربه کند.
در سال ۱۹۳۴ با پایان قراردادش با ارکستر تئاتر شهر اولم، چند ماهی بیکار بود، اما سرانجام موفق شد مدیریت هنری ارکستر شهر آخن را به دست آورد که ارکستری بزرگ و معتبر به شمار می رفت. او در مقام تازهاش، جوانترین رهبر ارکستر سراسر آلمان به شمار میرفت.
او که تنها ۲۷ سال داشت با کار و تلاشی فوقالعاده توانست باز هم بر آوازه ارکستر آخن بیفزاید. با شهرت و اعتباری که به دست آورده بود، درهای موفقیت یکایک به روی او باز شد. بزرگترین اپراهای آن روز آلمان در برلین، مونیخ و وین از او دعوت کردند.
در سال های ترس و نکبت
فون کارایان در سالهای جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵) در صحنههای مهم موسیقی آلمان و اتریش و ایتالیا فعال بود. آخرین ماههای جنگ را نگران و وحشتزده در شمال ایتالیا گذراند.
تردیدی نیست که در کارنامه فون کارایان لکه ای سیاه وجود دارد. او از همان اوان قدرتگیری نازیان در آلمان، به عضویت حزب ناسیونال سوسیالیست درآمده بود. بنا به اسناد موجود او از آوریل یا مه سال ۱۹۳۳ عضو حزب بوده است. خود او در توجیه این اقدام گفته است که در سال ۱۹۳۵ به خاطر به دست آوردن منصب رهبری ارکستر آخن، به عضویت در حزب “ناچار” شده، زیرا گرفتن چنین پست مهمی بدون عضویت در حزب، امکانناپذیر بوده است.
تحقیقات بعدی و از جمله دادگاه نورنبرگ که پس از جنگ توسط متفقین تشکیل شد و به پرونده بسیاری از فعالان نازی رسیدگی کرد، چیز مهمی از فعالیت سیاسی فون کارایان نشان نداد. گمان غالب این است که او به امور سیاسی علاقهای نداشته و تنها از روی “فرصتطلبی” عضو حزب شده است.
فون کارایان پس از پشت سر گذاشتن مشکلات سیاسی، که بیش از دو سال او را از فعالیت هنری دور نگه داشت، از سال ۱۹۴۸ به رهبری ارکستر برگشت و بارها و بارها در صحنه پراعتبار اسکالا در میلان، ارکستر فیلارمونیک لندن، اپراخانه وین و فستیوال زالسبورگ حضور یافت.

در راس ارکستر برلین
مرحله دوم یا اساسیتر در زندگی هنری هربرت فون کارایان به سال ۱۹۵۴ و زمانی شروع شد که او مدیریت هنری ارکستر فیلارمونیک برلین را به عهده گرفت. در این سمت تازه بود که او نه تنها خود پیشرفتی پیوسته و خیرهکننده را در جهان موسیقی آغاز کرد، بلکه طی بیش از سی سال ارکستر فیلارمونیک برلین را به یکی از معتبرترین ارکسترهای جهان بدل کند.
این در با یک تصادف به روی فون کارایان باز شد: در ۳۰ نوامبر ۱۹۵۴ ویلهلم فورتونگلر رهبر پرآوازه ارکستر سمفونیک برلین ناگهان درگذشت. ارکستر که یک رشته اجرا در آمریکا و کانادا برنامهریزی کرده بود، به رهبری تازه نیاز داشت. فون کارایان بیدرنگ این سمت را قبول کرد و با عقد قراردادی کمسابقه رهبر مادامالعمر ارکستر شد.
رشد ارکستر فیلارمونیک برلین و سرگذشت فون کارایان تا ۳۵ سال بعد و نزدیک مرگ او به هم گره خوردند. با کار با همین ارکستر بود که فون کارایان موفق شد بیشترین ایدههای موسیقی خود را تکامل بخشد و با فعالیتی پیگیر و خستگیناپذیر اجراهای بیشماری را ضبط کند و به بازار بفرستد. گفته میشود که او در میان رهبران ارکستر، بیشترین صفحههای موسیقی کلاسیک را تولید کرده است.
فون کارایان به عنوان “رهبر میهمان” با بیشتر ارکسترهای معتبر جهان همکاری کرده بود، اما به ارکستر برلین علاقهای ویژه داشت که ثمره همکاری طولانی او با این ارکستر بود: “چنین تفاهمی تنها با همکاری درازمدت میسر شد.... واقعیت این است که این ارکستر هر نت را با آگاهی عمیق و با احساس مسئولیت کامل اجرا میکند... این ارکستر هر اثری را قبل از هر چیز، با قلب خود اجرا میکند. برای این ارکستر یک نت موسیقی قبل از هر چیز یک تکه احساس است.”

سبک کار
در رهبری ارکستر سبک فون کارایان، بیش از هر چیز با اصالت صوتی، شفافیت صدا و صراحت طنین شناخته میشود. او به دنبال سنت رهبران محبوب خود آرتورو توسکانینی و فورتونگلر، سنجشگر دقیق و سختگیر هر نت و طنین هر صدای موزیکال بود.
منتقدی درباره او گفته است: “این آقای فون کارایان به شدت متعهد بود، هم نسبت به خود و هم نسبت به موسیقی و آهنگسازان. و به همان نسبت به شدت سختگیر بود، هم با خود و هم با اعضای ارکسترش. از بدعتهای بیپایه گریزان بود، اما هرگز دنبالهروی یا تقلید نمیکرد. قدرت بیانی هر اثر و روحیه آهنگساز را به طور عمیق حس میکرد، و میکوشید آن را در اجرا با ارکستر متبلور کند.”
منتقد دیگری درباره او گفته است: ”فون کارایان با تعمق در آثار موسیقی از آنها رازهایی بیرون میکشید و سپس از ارکستر میخواست که آنها را مترنم کند، اما او با این کار به حریم آهنگسازان تجاوز نمیکرد. او میتوانست اوجهای اثر را بالاتر ببرد و گوشه کنارهای آن را برجسته کند. آوازخوانها را میفهمید و به آنها حرمت میگذاشت، آوازها را به همراه آنها زمزمه میکرد، با آنها نفس میکشید و گوهر کلمات را احساس میکرد. با بستن چشمهایش تلاش میکرد همه چیز را فراموش کند و سرراست به ژرفترین لایههای موسیقی نفوذ کند.“
دریافت حسی فون کارایان از آثار موسیقی، شناخت عمیق او از جزئیات هارمونی، حافظه بینظیر او و حضور قوی و اعتمادبخش او در میان ارکستر، به اجراهای او شور و حال خاصی میداد.
فون کارایان همواره با چشم بسته بر فراز ارکستر میایستاد. موقع رهبری نه به اعضای ارکستر نگاه میکرد و نه به شنوندگان، اما با تمام وجود نزد آنها بود، چنانکه توضیح داده است: ”زیباترین لحظه موقعی است که بتوانید میان لحن ارکستر و نبض شنوندگان همنوایی ایجاد کنید. این سعادت بزرگی است که همیشه دست نمیدهد، اما اگر به آن برسید، به هماهنگی کامل و اوج هارمونی رسیدهاید.“
به نظر منتقدان مهارت فون کارایان بیشتر در رهبری آثار دوره رومانتیک، در موسیقی قرن نوزدهم و آثار آهنگسازانی مانند بتهوون و برامس، بروکنر و ریشارد واگنر تا پیتر چایکوفسکی بوده است. چنانکه در طول زندگی چهار بار آثار سمفونیک بتهوون را به طور کامل اجرا کرد. موسیقی کلاسیک مدرن، از ریشارد اشتراوس به بعد، از حیطه هنر او بیرون است.
در کنار انضباط و سختگیری فون کارایان در کیفیت صوتی، باید از توجه خاص این رهبر ارکستر به امور و امکانات تکنیکی یاد کرد، و حتی از توجه منظم او به نکات فنی، که سبک کار او را در عنایت ویژه به صراحت و روشنی طنین اصوات تکمیل می کند. به علاوه میتوان گفت که او در صحنهگردانی و بهرهبرداری تجارتی از موسیقی کلاسیک نیز چیرهدست بود.
هربرت فون کارایان سه بار ازدواج کرد. از ازدواج سومش (۱۹۵۸) صاحب دو دختر شد. فون کارایان در زندگی خصوصی نیز پرشور و گاه جنجالآفرین بود. او در ۱۶ ژوئیه ۱۹۸۹ در شهرک آنیف در نزدیکی زالسبورگ درگذشت
وی متولد سال ۱۳۴۲ در شهر اروميه و بزرگ شده تبریز است .
آزاد که از ۲۰ سالگی نواختن ساز تار را شروع کرده است میگوید :
«هيچ استادي نداشتم كه جلو من ...ادامه
جشنواره موزيك ازنابورگ در آلمان روز گذشته با هنرنمایی اركستر سمفونيك تهران افتتاح شد و از ابتدا با توجه و استقبال گروه کثيری روبرو شد که اين اتفاق نادر را تصوير ديگری از ايران می دانستند. ميشل دراير دبیر جشنواره ازنابورگ در گفتگوئی با روز معتقدست که هر کس به دليلی از آمدن ارکستر سمفونيک ايران به آلمان استقبال کرد.
دراير مى گويد: ” ابتدا نگاه جشنواره به خاورميانه بود، من در جریان ديدارم با ناديا كيالى، موسيقيدان سورى-اتريشى، با نادر مشايخى آشنا شدم و با او درباره اركستر سمفونيك تهران صحبت كرديم. این بحث مرا به کار ارکستر ایرانی علاقه مند کرد.تا اینکه در فوريه 2006 برای اولین باربه تهران رفتم و در آنجا به شدت حيرت زده شدم، چرا كه چيزى را كه من مي ديدم، با تصويرى كه از ايران در این سوی آبها وجود دارد به شدت متفاوت بود. براى همين تصميم گرفتم نگاه ويژه جشنواره به ايران و فرهنگ پارسی باشد.”
وی می افزاید:” از اين رو تا کنون 3 بار برای انجام هماهنگی های لازم به ايران سفر كرده ام. به هر حال بردن يك اركستر سمفونيك بزرگ از كشورى به كشور ديگر كارى سخت است، خصوصا دررابطه با این اركستر سمفونيك، در 2 بخش تهيه ويزا و سپس دانستن اين كه در ايران چه كسى حرف آخر را مى زند.البته احساس شخصى من اين است كه همه موزيسين های ایرانی به شرکت در جشنواره ماعلاقه مند هستند كه اين خود انرژى مثبت فراوانى داد.”
او ادامه مى دهد: “به این ترتیب جشنواره دیروز با اجراى اركستر سمفونيك تهران افتتاح شد كه برنامه اى در 2 بخش بود. بخش اول: روسينى و چايكوفسكى ، بخش دوم: موزيك هاى ايرانى كه توسط آقای رياحى و ديگرى توسط نادر مشايخى نوشته شده است. در اين بخش گروه دف نوازان و آقاى سالار عقيلى به عنوان خواننده، اركستر را همراهى کردند.”
میشل درایر در ارتباط با گسترش ابعاد اين جشنواره مى گويد: “از زمان برنامه ريزى براى جشنواره تا امروز، مسائل سياسى تغييرات محسوسى كرده و اين باعث شده است كه يكباره جشنواره به كانون توجه تبديل شود. تمام رسانه ها علاقه مند شده اند كه پوشش خبرى كاملى از كار داشته باشند. روزانه صدها نامه دريافت مى كنم كه درباره چگونگى تهيه بليط و برنامه هاى جشنواره سؤال مى شود؛ در نهايت بايد بگويم اين رويداد هنرى بسيار بزرگتر از آنچه من فكر مى كردم شد.”
دراير در ارتباط با هزينه این جشنواره مى گوید: ” هزينه پذيرائی از 90 نفر در آلمان براى 10 روز واقعا سنگين است و از عهده ما بيرون، لذا پس از اجراى روز اوّل گروهى از اركستر به ايران باز خواهد گشت و فقط بخش اركستر مجلسى بمدت يك هفته اضافه تر مى ماند تا 2 اجراى ديگر، يكى در يک كاخ بسيار مشهور و ديگرى در خانه اپرای برلين.”
او در پايان متذكر مى شود كه: “اميدوارم اين جشنواره بتواند نقطه شروعى براى تبادل فرهنگى طولانى مدت باشد و اين يكى از بهترين راههاى همكارى بين 2 كشور خواهد بود.متاسفانه در آلمان فرهنگ پارسى بسيار ناشناخته است و اين جاى تاسف دارد،چرا كه تمدن پارسى يكى از مهمترين و بزرگترين تمدن ها در تاريخ بشريت است. بخصوص در بخش ادبيات، موسيقى و مذهب.”
مدت زمان جشنواره مذكور 10 روز است و در كنار بخش ايران، هنرمندانى از لبنان، عراق، افغانستان و سوريه در آن برنامه هايى اجرا خواهند كرد.
نادر مشايخى، رهبر اركستر سمفونيك تهران در ارتباط با وضعيت فعلى اركستر مى گويد: “8 سال پيش كه من براى اولين بار پس از 20 سال به ايران رفتم، وضعيت اركستر سمفونيك چندان خوب نبود و بخصوص مسئله سن بالاى نوازندگان زنگ خطرى بود، امّا امروز بيش از 50 درصد نوازندگان زير 30 سال دارند. برنامه های زیادی برای ارکستر دارم . در حال حاضر قرار شده است که من برای یک سال، رهبر دائم ارکستر باشم تا ببینیم که آیا من و ارکستر با یکدیگر تفاهم خواهیم داشت یا نه. فکر میکنم تنها راه نجات اركستر سمفونيك داشتن اميد فراوان هست و من با كوله بارى از اميد به ایران برگشته ام.”
او در ادامه مى افزايد: “بايد قبول كرد كه امروز هر كارى كه ما انجام بدهيم، ارزشيابى سياسى خواهد شد و اين بسيار مهم است كه ما پيام صلح را به آنجا ببريم. قطعه نوشته شده توسط آقاى رياحى و همچنين قطعه من هر دو در ارتباط با صلح است.البته اميدوارم همه سعى كنند كه اين رويداد، فرهنگى بماند چرا كه در آن صورت عمق آن زيادترخواهد شد.
به هر حال فكر مى كنم همه دست اندركاران، علاقه مند هستند كه اين اتفاق بيافتد و اركستر سمفونيك به آلمان برود، براى گروهى اهميت فرهنگى دارد، براى گروه ديگرى اهميت سياسى و برای گروهی ديگر اهمیت اقتصادى. همچنين اجراى قطعاتى از بتهون و چايكفسكى و ... توسط اركستر سمفونيك ايران خود كنش خوبى خواهد بود. چون برای اروپا زبان آشنایی است”.
برای ادامه اینجا را کلیک کنید .
english version:
Morgenland music festival and Iran’s message of peace.
On 20th August 2006, the Osnabruck music festival will be inaugurated by Iran Symphony Orchestra. Mr. Michael Dreyer, officer of Osnabruck Oriental music festival says: “At first the festival had a look at Middle East.Meeting Nadia Kiali, an Australian-Syrian musician, I met Mr.Nader Mashayekhi as well, and we talked about Iran Symphony Orchestra and I was interested in that.
In February 2006, I came to Tehran for the first time .I was astonished because what I saw was totally different from the image of Iran in the West. So I’ve decided to change the look of the Festival to Iran and Persian culture. For this reason I’ve traveled 3 times to Iran to accomplish all the necessary coordination’s.
In any case, carrying a big Symphony Orchestra from a country to another will be a difficult task, especially getting visa for these members and knowing who says the final word.
In my personal view, all the Iranian musicians are interested in being our guest in Germany which has a great positive energy.”
He continued:” on August 20th ,the Festival will be inaugurated by performance of Iran Symphony Orchestra and it will be in two parts: the first part is Tchaikovsky and Rossini and the second part is Iranian music’s that are composed by Mr.Nader Mashayekhi and Mr.Riahi.In the second part the Orchestra will be accompanied by Mr.Salar Aghili as a singer and tambourine players as well”.
At the end he added that:” I hope this Festival will be the beginning point in the long-term cultural interchange which is one of the best ways of cooperation between two countries. Unfortunately in Germany the Persian culture is not known and I regret because Persian civilization is one of the most important civilizations in human history, especially its literature, music and religion. This Festival takes 10 days and Lebanese, Iraqi, Afghan and Syrian artists will have performance as well”.
After being 20 years far away from his homeland , Nader Mashayekhi left Vienna to conduct the Symphony Orchestra in Iran. He said: ”after meeting Mr.Dreyer ,I inferred that he is such a energetic and positive person that wants to do many things that have never been achieved”. In Vienna, we have discussed Iran Symphony Orchestra and he welcomed my idea, so it was agreed to invite the Orchestra formally”.
Then he talked about actual condition of the Orchestra:” 8 years ago that I came to Iran after 20 years, the condition of the Orchestra was not satisfying, especially old age of players was a sign of danger, but today more than 50% of players are below 30 years of old. I have got many plans for the Orchestra. Now it is agreed that I conduct the Orchestra for a whole year to see whether we get along with each other or not. I believe the only solution for the Orchestra is hope and I’ve got a load of hope”.
He continued: “now anything done is evaluated politically and it is so important that we take the message of peace. My symphony and the symphony written by Mr.Riahi are related to peace. I hope everybody does his best to keep this event a cultural one because it will be of great value. Thus, performing symphonies of Tchaikovsky and Beethoven,... by Iran Symphony Orchestra is a great action ,because Westerns are familiar with them.
I believe all the people involved, want the Orchestra fly to Germany, because this event for some is culturally of great value, for some politically and for some economically”.
Mashayekhi added that:”
-The Orchestra members leave Tehran on Mordad 28th
-On August 20th the Festival will be inaugurated by Iran Symphony Orchestra.
On August 21 the Chamber music orchestra will perform “Mozart and East”. Then Brandenbruck will host the Chamber music orchestra. This programme is managed by foreign ministry of Germany, in which any wellknown people will take part and watch the performance.
-and the last one will be performed in Opera House of Berlin”
photos by Pooyan Tabatabaei
روز 30 جولای 2005 تورنتو شاهد برگزاری سی و هشتمین سال فستیوال کارابین بود .
این فستیوال که هر ساله از روز 15 جولای تا 1 آگوست برگزار می شود, بزرگترین رویداد خیابانی در آمریکای شمالی به جساب میآید.
در طول این دوره هر شب برنامه های مختلفی در سالنهای شهر برگزار شده و در 2 روز آخر با جشنواره خیابانی پایان میابد .
برای دیدن عکسهای بیشتر می توانید روی عکسها کلیک کنید.